خداوند در اين آيه شريفه براى مخاطبَين آن هيچ جايگاه و مقامى در صورتى كه دعا
نداشته باشد، قرار نداده ؛ بنابراين ، از اين كلام فهميده مى شود كه جايگاه و منزلت
انسان در نزد خداوند - جلّ جلاله - به اندازه دعا و ارزش او به قدر اهتمام به مناجات
و خواندن اوست .
شايد كسى اشكال كند بگويد : مراد از دعا در اين آيه ، عبادت و پرستش خداوند است
؛ ولى اين درست نيست ، بلكه حقّ همانى است كه راويان مورد اعتماد از امامان و سروران
ما (عليهم السلام ) روايت كرده اند كه مقصود از دعا در اين آيه ، بدون كم و كاست
همان دعايى است كه در عرف شرع فهميده مى شود.
خداوند - جلّ جلاله - در اين آيه شريفه هشدار مى دهد كه اگر كافران تضرّع و
زارى مى نمودند ، خداوند سختى و ناگوارى و خشم و عذاب و عقاب خويش را از آنان برمى
داشت و ناراحتيهاى آنان را برطرف مى نمود.
ملاحظه مى شود كه خداوند نفرمود :
اى كاش وقتى سختى و ناگوارى از ناحيه ما به سوى آنان مى آمد ، نماز مى خواندند
يا روزه مى گرفتند يا حجّ به جا مى آوردند يا قرآن قرائت مى نمودند و اين خود به
صراحت مطلب را براى اهل فهم از برجستگان روشن مى نمايد.
خداوند - جلّ جلاله - با اين آيه شريفه توجّه مى دهد كه ترك كردن دعا ، استكبار و گردنكشى از پرستش و عبادت او و نيز سبب داخل شدن در آتش جهنّم و عذاب خوار كننده آن است.
از امام صادق (ع) روايت شده كه مراد از عبادتى كه انسان از آن گردنكشى مى نمايد در اين آيه ، همان دعا است و اينكه هركس با وجود اين دستور آن را ترك كند ، از مستكبران و گردنكشان خواهد بود.
5 - تنها بخشى از آياتى كه ذكر شد، براى عارفان كفايت مى كند و اگر نبود در
فضيلت دعا جز فرمايش خداوند - جلّ جلاله - به سرور پيامبران - صلوات اللّه عليه
و آله - آنجا كه مى فرمايد :
واصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بالْغَداوَةِ وَالْعَشِىِّ،
يُريدُونَ وَجْهَهُ، وَلاتَعْدُ عَيْناكَ عنَْهُمْ. (5)
- و خويشتن را با كسانى كه صبح و شام پروردگارشان را مى خوانند ، در حالى كه تنها
خشنودى او را اراده نموده اند ، به صبر و شكيبايى وادار كن و مبادا چشمانت را از
آنان بردارى.
كفايت مى كرد و اين امر بزرگى است ؛ زيرا اين خطاب در مقام ستايش و مدح كسانى كه
صبح و شام به درگاه پروردگار دعا مى كنند صادر شده و خداوند - جلّ جلاله - به خاطر
دعاى آنان در صبح و شام به رسولش (ص) امر فرموده كه پيوسته ملازم آنان بوده و
چشمان شريفش را از مصاحبت و همنشينى با ايشان برندارد.
1. فرقان ، 77
2. انعام ، 43
3. بقره ، 186
4. غافر ، 60
5. كهف ، 28
فضیلت و آثار دعا دیدگاه قرآن