توجه به موقعيت جواني و مسئوليت‌هاي جوانان ، محوري است كه در سخنان رسول گرامي اسلام به آن دقت شده است. از آن رو كه جواني فرصتي است استثنايي ، براي استفاده بهنيه از آن نياز به برنامه و تلاش بيشتر احساس مي‌ شود.

فرصت طلايي :

نخستين نكته در سخنان رسول خدا (صلي الله عليه و آله) ، لزوم بهره‌گيري و استفاده بهينه از فرصت جواني است.
حضرت در حديثي مي‌فرمايد :
«پنج چيز را پيش از پنج چيز غنيمت بشمار : جواني را پيش از پيري ، سلامتي‌ ات را پيش از بيماري ، بي‌ نيازي‌ ات را قبل از نيازمندي ، فراغتت را پيش از اشتغال و زندگي ‌ات را پيش از مرگت» (نهج الفصاحة ، ح 372)

و در حديثي ديگر ، رسول گرامي به جاي واژه غنيمت ، از واژه مبادرت و سبقت گرفتن براي استفاده صحيح استفاده كرده است و چنين مي‌فرمايد : «به سوي چهار چيز پيش از چهار چيز ديگر مبادرت كن ، جواني ‌ات پيش از پيري ‌ات ، سلامتي ‌ات ، پيش از بيماري‌ ات ، بي ‌نيازي ‌ات پيش از فقرت ، زندگي ‌ات قبل از مرگت» (نهج الفصاحة، ح 1073)

پختگي :

از اين احاديث مي‌توان فهميد كه استفاده بهينه از فرصت جواني و بهره‌مندي از تجارب بزرگسالان بايد در حدي باشد كه در پرتو اين تجارب نشاني از خامي و اقدام‌هاي نسنجيده در رفتار جوان مشاهده نشود. پيام حديث نبوي ، تقليد جوان از رفتار ظاهري بزرگسالان نيست ، بلكه منظور ، برخوردهاي پخته و سنجيده و عاقلانه‌اي است كه يك جوان مي‌تواند در پرتو بهره ‌وري از تجارب از خود نشان دهد.

احترام به بزرگ ‌تر :

محور ديگر در سخنان رسول گرامي اسلام(صلي الله عليه و آله) ، اهميت احترام جوان به بزرگسالان است كه افزون بر پي‌آمد هاي مثبت دنيوي و اخروي ، زمينه استفاده از تجارب او را فراهم مي‌كند.

حضرت در حديثي مي‌فرمايد: «هر جواني كه پيري را براي بزرگي سنش گرامي دارد ، خداوند هنگام پيري او كسي را بگمارد كه وي را تكريم كند». (نهج الفصاحة، ح 2569)

پيام اين حديث نبوي نيز توجه جوانان به يكي از وظايفي است كه بر عهد دارد. با عمل به اين وظيفه كه تكريم بزرگسالان است ، جوان به نوعي خود را آماده دوران پيري و چگونگي برخورد ديگران با خود مي‌كند و در پرتو عمل به اين وظيفه ، روح او به صورت غير مستقيم ، احساس لطافت و سبكي مي‌كند و به طور طبيعي از بسياري از امور نابخردانه و خشونت‌آميز خودداري مي‌‌كند.

فضايل اخلاقي :

نكته ديگر در سخنان رسول گرامي اسلام (صلي الله عليه و آله) ، ارزشمندي پاي ‌بندي جوان به فضايل زيباي اخلاقي است. حضرت در گفتاري مي ‌فرمايد : «جوان سخاوتمند نيك‌ خو در پيشگاه خداوند از پير بخيل بد خو محبوب‌تر است.»
(نهج الفصاحة ، ح 1788)

از اين حديث مي‌توان فهميد كه معيار فضيلت ، بهره‌مندي از اخلاق خوب است و جواني با بزرگسالي نقشي در فضيلت ندارد. البته اگر جوان در سنين جواني پاي ‌بند به عبادت باشد ، ار ارزشمندي ويژه‌اي برخوردار است.
رسول خدا(صلي الله عليه و آله) در حديثي مي‌فرمايد :
«خداوند به جوان عبادت پيشه بر فرشتگان مباهات مي‌كند و مي‌گويد : بنگريد به بنده من كه به خاطر من از شهوتش چشم پوشيده است» (نهج الفصاحة، ح 738)

از اين حديث مي‌توان فهميد كه شرايط سنين جواني اقتضاي پيروي از تمايلات و شهوات را دارد و اگر جواني در چنين شرايطي در مسير بندگي خدا و اطاعت باشد ، آن چنان ارزشمند است كه خداوند به او مباهات مي‌كند.

رسول خدا (صلي الله عليه و آله) در گفتاري ديگر مي‌فرمايد :
«همانا خداوند جواني را دوست دارد كه جواني خود را در عبادت و اطاعت او سپري مي‌كند» (نهج الفصاحة، ح 800)

و در حديثي ديگر حضرت مي‌فرمايد :
«هفت نفرند كه خداوند در روزي كه سايه‌اي جز سايه او نيست ، آن‌ها را در سايه خويش قرار مي‌دهد. اول ، پيشواي عدالت پيشه است و دوم جواني است كه در عبادت خداوند رشد پيدا كند ...» (نهج الفصاحة، ح 1732)

ارزشمندي عبادت در سنين جاني را حضرت در سخني ديگر اين گونه تبيين مي ‌فرمايد :
«فضيلت جوان عابدي كه از آغاز جواني عبادت كند ، بر پيري كه وقتي سنتش زياد شد ، عبادت كند ، هم چون فضيلت پيامبران بر ساير مردم است.» (نهج الفصاحة، ح 2050)

از اين حديث مي‌توان فهميد كه موفقيت يك جوان در سنين جواني و پيروزي او بر تمايلات نفساني و بندگي او آن چنان ارزشمند است كه موقعيت او را چون موقعيت ويژه پيامبران در ميان افراد جامعه مي‌كند.

توبه جوان :

محور ديگر در سخنان پيامبر خدا (صلي الله عليه و آله) توجه به ارزشمندي توبه در سنين جواني است. شرايط جواني زمينه مناسبي براي سركشي و طغيان و انحراف است و معمولا انسان‌ها در چنين سنيني بيشتر گرفتار گناه و اشتباه هستند و به همين دليل ، نياز آن‌ها به توبه و بازگشت بيشتر است. بر همين اساس ، رسول گرامي مي‌فرمايد :
«خداوند جوان توبه كار را دوست دارد.» (نهج الفصاحة، ح 749)

پيام اين حديث ، اميدوار ساختن جوان است كه هر چند ممكن است لغزش ‌هايي در دوران جواني رخ دهند ، توبه نه تنها راه مبارزه با اين لغزش‌ها و جبران خطاهاست. بلكه آن‌چنان ارزشمند است كه جوان توبه كننده محبوب پيشگاه الهي است. اين واقعيت را رسول گرامي در حديث ديگر، اين گونه بيان مي‌كند : «توبه نيكو است ولي از جوانان نيكوتر است.»
(نهج الفصاحة، ح 2006)

از اين تعبير استفاده مي‌شود كه اگر انسان در شرايطي باشد كه زمينه اش براي رنگ پذيري و انفعال بيشتر است ، اقدام و مقاومت و پايمردي نه تنها خوب و ارزشمند است ، فضيلت بيشتري نيز دارد ؛ زيرا خارج شدن از جو حاكم و گريز از شرايط فشار نه تنها ارزش كه هنر است.

در حديثي ديگر، رسول گرامي مي‌فرمايد :
«هيچ چيز نزد خداوند والا از جوان توبه كننده محبوب‌تر نيست و هيچ چيز نزد خداوند بزرگ از پيري كه پايدار بر گناهانش باشد مبغوض ‌تر نيست.» (نهج الفصاحة، ح 2679)

ازدواج :

محور ديگر در سخنان پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله) ، تأكيد بر ازدواج در سنين جواني است.
حضرت در حديثي مي ‌فرمايد :
«هر جواني در آغاز جواني ازدواج كند ، شيطان او بانگ بردارد كه واي بر او ، دين خود را از دستبرد من محفوظ نگه داشت»
(نهج الفصاحة، ح 1034)

از اين تعبير مي‌توان فهميد كه ازدواج نقش بسيار تأثيرگذاري در دين‌ داري جوان دارد و يكي از بهترين راه‌ها براي حفظ ديانت اوست.
نكته ديگري كه در اين زمينه مطرح است ، اقدام پدر براي ازدواج فرزند در سنين مناسب است.

رسول گرامي مي‌فرمايد :
«حق پسر بر پدر است كه نوشتن و شنا كردن و تير انداختن به او بياموزد و جز غذاي پاك و خوب به او نخوراند و همين كه بالغ شد ، براي او زندگاني تشكيل دهد». (نهج الفصاحة، ح 1394)

روشن است كه سنين جواني اوج خودنمايي غريزه جنسي است و شايد از تعبير رسول گرامي كه مي‌فرمايد :
«جواني شعبه‌اي از ديوانگي است و زنان دام شيطان‌اند.» (نهج الفصاحة، ح 1792)

ـ به قرينه قسمت پاياني حديث كه زنان را دام شيطان معرفي فرموده است ـ می توان فهميد كه منظور از اين حديث ، سنين ازدواج جوان است ؛ يعني در بلوغ جنسي ، جنون به وجود مي‌آيد و بايد غرايز جنسي كنترل شود. بهترين راه كنترل و هدايت اين غرايز «ازدواج» است.
از تعبير رسول گرامي(صلي الله عليه و آله) نيز مي‌توان فهميد كه عدم اقدام مناسب در برابر اين غريزه، جامعه را از مسير عقل و خرد خارج مي‌كند و چنين جامعه‌اي در خطر آسيب‌هاي گوناگون است.

برگرفته از كتاب : زيستن با پيامبر ، نوشته مهدي رضايي ، انتشارات مركز پژوهش‌هاي اسلامي صدا و سيما