كتاب : فروغ ولايت ص 299
نويسنده : استاد جعفر سبحانى

در سال چهاردهم هجرى در سرزمين «قادسيه‏» نبرد سختى ميان سپاه اسلام و ارتش ايران رخ داد كه سرانجام به پيروزى مسلمانان انجاميد و رستم فرخ زاد فرمانده كل قواى ايران و گروهى از لشكريانش به قتل رسيدند. سراسر عراق به زير نفوذ سياسى و نظامى مسلمانان در آمد و مدائن كه مقر حكومت‏ شاهان ساسانى بود ، در تصرف مسلمانان قرار گرفت و سران سپاه ايران به داخل كشور عقب نشينى كردند.

مشاوران و سران نظامى ايران بيم آن داشتند كه سپاه اسلام كم كم پيشروى كند و سراسر كشور را به تصرف خود در آورد.
براى مقابله با اين حمله خطرناك ، يزدگرد سوم ، پادشاه ايران ، سپاهى متشكل از يكصد و پنجاه هزار نفر به فرماندهى فيروزان ترتيب داد تا جلو هر نوع حمله را بگيرند و در صورت مساعد بودن وضع ، خود، حمله را آغاز كنند.

سعد وقاص فرمانده كل‏ قواى اسلام (وبه نقلى عمار ياسر) كه حكومت كوفه را در اختيار داشت ، نامه اى به عمر نوشت و او را از وضع آگاه ساخت و افزود كه سپاه كوفه آماده است كه نبرد را آغاز كند و پيش از آنكه دشمن بر آنان حمله آورد آنان براى ارعاب دشمن نبرد را شروع كنند. خليفه به مسجد رفت وسران صحابه را جمع كرد و آنان را از تصميم خود كه مى ‏خواهد مدينه را ترك گويد و در منطقه اى ميان بصره و كوفه فرود آيد و از آن نقطه رهبرى سپاه را به دست‏ بگيرد ، آگاه ساخت.

در اين هنگام طلحه برخاست و خليفه را بر اين كار تشويق كرد و سخنانى گفت كه بوى تملق به خوبى از آن استشمام مى ‏شد.
عثمان برخاست و نه تنها خليفه را به ترك مدينه تشويق كرد بلكه افزود كه به سپاه شام و يمن بنويس كه همگى آن دو نقطه را ترك كنند و به تو بپيوندند و تو با اين جمع انبوه بتوانى با دشمن روبرو شوى.

در اين موقع امير مؤمنان - عليه السلام برخاست و از هر دو نظر انتقاد كرد و فرمود :
سرزمينى كه به زحمت و جديدا به تصرف مسلمانان درآمده است نبايد از ارتش اسلام خالى بماند. اگر مسلمانان يمن وشام را از آن مناطق فراخوانى ، ممكن است‏ سپاه حبشه يمن و ارتش روم شام را اشغال كنند و فرزندان و زنان مسلمان كه در يمن وشام اقامت دارند صدمه ببينند. اگر مدينه را ترك گويى ، اعراب اطراف از اين فرصت استفاده كرده فتنه اى برپا می ‏كنند كه ضرر آن بيشتر از ضرر فتنه ‏اى است كه به استقبال آن مى ‏روى. فرمانرواى كشور مانند رشته مهره هاست كه آنها را به هم پيوند مى ‏دهد. اگر رشته از هم بگسلد مهره ‏ها از هم مى ‏پاشند.

اگر نگرانى تو به سبب قلت‏ سپاه اسلام است ، مسلمانان به جهت ايمانى كه دارند بسپارند. تو مانند ميله وسط آسيا باش و آسياى نبرد را به وسيله سباه اسلام به حركت در آور. شركت تو در جبهه مايه‏ جرات دشمنان مى ‏شود ، زيرا با خود مى ‏انديشند كه تو يگانه پيشواى اسلام هستى و مسلمانان به جز تو پيشوايى ندارند و اگر او را از ميان بردارند مشكلاتشان برطرف مى ‏شود و اين انديشه ، حرص آنان را بر جنگ و كسب پيروزى دو چندان مى ‏سازد. (1)
خليفه پس از شنيدن سخنان امام - عليه السلام از رفتن منصرف شد و گفت :
راى ، راى على است و من دوست دارم كه از راى او پيروى كنم. (2)

مشورت در فتح بيت المقدس :

در فتح بيت المقدس نيز عمر با على - عليه السلام مشورت كرد و از نظر آن حضرت پيروى نمود.
مسلمانان يك ماه بود كه شام را فتح كرده بودند و تصميم داشتند كه به سوى بيت المقدس پيشروى كنند. فرماندهان قواى اسلام ابوعبيده جراح و معاذ بن جبل بودند. معاذ به ابوعبيده گفت : نامه اى به خليفه بنويس و درباره پيشروى به سوى بيت المقدس بپرس. ابوعبيده چنان كرد. خليفه نامه را براى مسلمانان قرائت كرد و از آنان راى خواست.

امام - عليه السلام عمر را تشويق كرد كه به فرمانده سپاه بنويسد كه به سوى بيت المقدس پيشروى كند و پس از فتح آن از پيشروى باز نايستد و به سرزمين قيصر داخل شود و مطمئن باشد كه پيروزى از آن اوست و پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم از اين پيروزى خبر داده است. خليفه فورا قلم و كاغذ خواست و نامه اى به ابوعبيده نوشت و او را به ادامه نبرد و پيشروى به سوى بيت المقدس تشويق كرد و افزود كه پسر عموى پيامبر به ما بشارت داد كه بيت المقدس به دست تو فتح خواهد شد. (3)

پى ‏نوشت ها :

1- نهج البلاغه عبده ، خطبه 144
تاريخ طبرى، ج‏4 ، ص 238 - 237
تاريخ كامل، ج‏3، ص‏3
تاريخ ابن كثير ، ج‏7، ص‏107
بحار الانوار، ج‏ 9، ص 501 ، ط كمپانى.

2 - نهج البلاغه عبده ، خطبه 144
تاريخ طبرى ، ج‏ 4، ص 238 - 237
تاريخ كامل، ج‏3 ، ص‏3
تاريخ ابن كثير، ج‏7، ص‏107
بحار الانوار، ج‏9، ص 501، ط كمپانى.

3 - ثمرة الاوراق ، در حاشيه المستطرف ، نگارش تقى الدين حموى، ج‏2، ص 15، ط مصر، 1368ه. ق