حضرت صادق (ع) فرمود : تسبیح فاطمه زهرا علیه السلام از جمله ذکر بسیاری است
که خدای عزوجل فرموده است : خدا را یاد کنید ٬ یاد کردن بسیار (سوره احزاب آیه)حضرت صادق (ع) فرمود : تسبیح فاطمه زهرا علیه السلام از جمله ذکر بسیاری است
که خدای عزوجل فرموده است : خدا را یاد کنید ٬ یاد کردن بسیار (سوره احزاب آیه)محمد تقى مصباح يزدى
ختم نبوت بدون نصب امام معصوم ، خلاف حكمت الهى است و كامل بودن دين جهانى و
جاودانى اسلام ، منوط بــه اين است كه بعد از پيامبر اكرم (ص) جانشينان شايسته اى
براى او تعيين گردند به گونه اى كه به جز مقام نبوت و رسالت ، داراى همه مناصب
الهى وى باشند.
اين مطلب را مى توان از آيات كريمه قرآن و روايات فراوانى كه شيعه و سنى در تفسير
آنها نقل كرده اند استفاده كرد :
از جمله ، در آيه سوم از سوره مائده مى فرمايد : «اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت
عليكم نعمتى و رضيت لكم الاسلام ديناً»
اين آيه كه به اتفاق مفسرين در حج الوداع و تنها چند ماه قبل از رحلت پيامبر اكرم
(ص) نازل شد بــعــد از اشـاره بــه نااميدى كــفــار از آسـيب پذيرى اسلام ، «اليوم يئس الذين
كفر وامن دينكم ...» تاكيد مى كند كه امروز دين شما را كامل و نعمتم را بر شما
تمام كرده. و بــا تــوجـــه بـه روايات فراوانى كه در شان نزول اين آيه ها وارد شده كاملاً
روشن مى شود كه اين «اكمال و اتمام» كه توأم با نوميد شدن كفار از آسيب پـذيرى
اسلام بوده با نصب جانشين براى پيامبر اكرم (ص) از طرف خداى متعال تحقق يافته
است. زيرا دشمنان اسلام ، انتظار داشتند كه بعد از وفات رسول خدا (ص) ـ مخصوصاً
با توجه به اينكه فرزند ذكورى نداشتند ـ اسلام بدون سرپرست بماند و در معرض ضعف
و زوال قــرار گـيـرد ، ولــى بــا نصب جانشين براى وى دين اسلام به نصاب كمال
و نعمت الهى به سرحد تمام رسيد و اميد كافران بر باد رفت. (1)
و كيفيت آن ، چنين بود كه پيامبر اكرم (ص) هنگام بازگشت از حج الوداع همه حجاج را
در محل غدير خم جمع كــردنــد و ضـمـن ايــراد خــطـبــه مفصلى ، از ايشان (از
جمعیت) سوال كردند : «الست
اولى بكم من انفسكم ؟» (2) آيا من از طرف خدا متعال بر شما ولايت ندارم ؟
همگى يكصدا
جواب مثبت دادند ، آنگاه زير بغل على (ع) را گرفته او را در برابر مردم بلند كردند
و فرمودند : «من كنت مولاه فعلى مولاه» و بدين ترتيب ، ولايت الهى را براى آن حضرت
اعلام فرمودند.
سپس همه حضار با آن حضرت بيعت كردند و از جمله ، خليفه دوم ضمن بيعت
با امير موئمنان على (ع) به عنوان تهنيت گفت :
«بخ بخ لك يا على اصحبت مولاى و مولى
كل مؤمن و مومن» (3)
و در اين روز بود كه اين آيه شريفه ، نازل شد : «اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت
عليكم نعمتى و رضيت لكم الاسلام ديناً» و پـيامبر اكرم (ص) تكبير گفتند و فرمودند :
«تمام نبوتى و تمام دين الله ولاي على بعدى»
و در روايتى كــــــــه بعضى از بزرگان اهل سنت (حموينى) نيز نقل كرده اند آمده است كه
ابوبكر و عمر از جا برخــاستند و از رســول خـــدا (ص) پرسيدند كه آيا اين ولايت مخصوص
على است ؟
حضرت فرمود : مخصوص على و اوصيائ من تا روز قيامت است.
پرسيدند : اوصيائ
شما چه كسانى هستند ؟
فرمودند : «على اخى و وزيرى و وارثى و وصيى و خليفتى فى امتى
و ولى كل موئمن من بعدى , ثــم ابنى الحسن , ثــم النى الحسين , ثــم تسع من ولد ابنى الحسين
واحداً بعد واحد , القرآن معهم و هم مع القرآن, لايفارقونه و لا يفارفهم حتى يردوا
على الحوض» (4)
بر حسب آنچه از روايات متعدد ، استفاده مى شود پيامبر اكرم (ص) قبلاً مأمور شده
بودند كه امامت امــيــر مــومنان (ع) را رسماً اعــلام كـنند ولى بيم داشتند كه مبادا
مردم ، اين كار را حمل بر نظر شخصى آن حضرت كنند و از پذيرفتن آن سرباز زنند. از
اين روى در پـى فرصت مناسبى بودند كه زمينه اين كار فراهم شود تا اينكه اين آيه
شريفه نازل شد :
«يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليك من ربك و ان لم تفعل فما بلغت
رسالته و الله يعصمك من الناس» (5) و ضـمـن تــاكيد بـــر لــزوم تبليغ ايـن پيام الهى ـ
كه همسنگ با همه پيام هاى ديگر است و نرساندن آن به منزله ترك تبليغ كل رسالت الهى
مى باشد ـ بــه آن حـضـرت مــژده داد كــــه خداى متعال تو را از پيامد هاى آن
، مصون خواهد
داشت. با نزول اين آيه ، پيامبر اكرم (ص) دريافتند كه زمان مناسب، فرا رسيده و تاخـير
بيش از اين روا نيست. از اين روى در غدير خم به انجام اين وظيفه, مبادرت
ورزيدند. (6)
البته آنچه اختصاص به اين روز داشت اعلام رسمى و گرفتن بيعت از مردم بود وگرنه
رسول خدا (ص) در طول دوران رسالتشان بــارهـــا و بــــــه صورت هاى گوناگون ، جانشينى اميرمومنان
على (ع) را گوشزد كرده بودند و در همان سال هاى آغازين بعثت ، هنگامى كه آيه :
«و
انذر عشيرتك الاقربين» (7) نازل شد در حضور همه خويشاوندان فرمودند : نخستين كسى
كـــه دعـوت مرا بپذيرد جانشين من خواهد بود و به اتفاق فريقين، نخستين كسى كه
پاسخ مثبت داد على بن ابى طالب (ع) بود. (8)
و نيز هنگامى كه آيه : «يا ايها الذين آمنوا اطيعوا الله و اطيعوا الرسول و اولى
الامرمنكم» (9) نازل شد و اطاعت كسانى كه به عنوان "اولواالامر" به طور مطلق، واجب
كرد و اطاعت ايشان را همسنگ اطاعت پيغمبر اكرم (ص) قرار داد ، جابربن عبدالله انصارى
از آن حضرت پرسيد :
اين اولواالامر كه اطاعتشان مقرون به اطاعت شما شده چه كسانى
هستند ؟
فرمود : «هم خلفائى يا جابر و أئم المسلمين من بعدى ، اولهم على بن ائبى
طالب ثم الحسن ثم الحسين ثــم على بن الحسين ثــم محمد بن على المعروف فى التوار
بالباقر ـ ستدر كه يا جابر فاذا القيته فاقراه منى السلام ـ ثم الصادق جعفر بن
محمد ثم موسى بن جعفر ثــم عـلى بن موسى ثم محمد بن على ثم على بن محمد ثم الحسن
بن على ثم سميى و كنيى حج الله فى ارضه و بقيته فـى عـبـاده ابن الحسن بن على ...»
(10)
و طبق پيشگويى پيامبر اكرم (ص) جــابــر تا زمان امامت حضرت باقر (ع) زنده ماند
و سلام رسول خدا (ص) را بــــه ايشان ابلاغ كرد.
1- براى توضيح بيشتر پيرامون دلالت اين آيه به تفسير الميزان مراجعه كنيد.
2- اشاره به آيه (6) از سوره احزاب «النبى ائولى بالموئمنين من انفسهم»
3- براى اثبات قطعى بودن سند و دلالت اين حديث ، رجوع كنيد به عبقات الانوار و
الغدير
4- ر.ك. غاية المرام , باب 58, حديث 4 به نقل از فرائد حموينى
5- سوره مائده آيه 67 ، براى توضيح بيشتر پيرامون دلالت اين آيه ، به تفسير
الميزان مراجعه كنيد.
6- اين موضوع را بزرگان اهل سنت از هفت نفر از اصحاب رسول خدا (ص) نقل كرده اند :
زيد بن ارقم ، ابوسعيد خدرى ، ابن عباس ، جــابــرين عبدالله انصارى ، برائ بن عازب
، ابوهريره
و ابن مسعود ؛ ر.ك: الغدير : ج /1
7- سوره شعرا ، آيه 214
8- ر.ك : عبقات الانوار ، الغدير ، المراجعات (مراجعه 20)
9- ر.ك. : سوره نسا آيه /59
10- غاالمرام (ط قديم) ص 267, ج 10, و اثبات الهدا : ج 3, ص 123 و ينابيع المود :
ص 494
11- ر.ك : غاالمرام (ط قديم) ص 265, ج 3
12- اين حديث نيز از روايات متواتر است كه بزرگان اهل سنت از جمله ترمذى و نسائى
و صاحب مستدرك بـــه طـرق متعدد از رسول خـدا (ص) نقل كرده اند.
13- ر.ك : مستدرك حاكم , ج 3, ص 151
14- ر.ك : مستدرك حاكم : ج 3, ص 134, و ص 111, صواعق ابن حجر, ص 103, مسند ابن
حنبل, ج 1, ص 331, و ج 4, ص 438 و ...
15- ر.ك : كمال الدين و تمام النعمه از مرحوم صدوق و بحارالانوار مجلسى
آموزش عقايد, ج 2, ص 187 ـ 182
